Tarım emekçilerinin sigorta başlangıcı ve emeklilik hakkına ilişkin dikkat çeken bir yargı kararı gündeme geldi. Sosyal güvenlik yazarı İsa Karakaş’ın aktardığına göre, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun verdiği karar, ürün bedelinden prim kesintisi yapılan ancak primi SGK’ya aktarılmayan çiftçiler açısından emsal niteliği taşıyor.
Karar, özellikle 8 Eylül 1999 öncesinde tarım ürünü satışı sırasında adına prim kesintisi yapılan vatandaşlar için önem taşıyor. Bu kişiler, ellerindeki kesinti makbuzlarıyla sigorta başlangıç tarihlerini geriye çektirmek için dava yoluna gidebilecek.
1994 tarihli pamuk satışı davaya konu oldu
Yargıya taşınan olayda, bir çiftçi 1994 yılında yaptığı pamuk satışı sırasında ürün bedelinden sosyal güvenlik primi kesildiğini belirterek sigorta başlangıcının bu tarihe çekilmesini talep etti.
Dosyaya göre özel bir şirket, çiftçiden aldığı pamuk bedeli üzerinden prim kesintisi yaptı ancak bu tutarı SGK’ya aktarmadı. Çiftçi ise elindeki makbuza dayanarak sigorta başlangıcının 1994 olarak kabul edilmesini ve EYT kapsamında yaş şartı aranmadan emekli olmayı istedi.
İlk mahkeme çiftçiyi haklı buldu
İlk derece mahkemesi çiftçinin talebini haklı buldu. Ancak Bölge Adliye Mahkemesi, kesilen prim tutarının SGK’ya yatırılmadığı gerekçesiyle kararı bozdu.
Dosyanın Yargıtay’a taşınmasının ardından konu Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından değerlendirildi. Kurul, tarım ürün bedellerinden yapılan prim kesintilerine ilişkin sigortalı lehine dikkat çeken bir sonuca ulaştı.
“Prim takibi sigortalıya yüklenemez”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, ürün bedelinden yapılan prim kesintisinin SGK’ya aktarılıp aktarılmadığını takip etme sorumluluğunun sigortalıya yüklenemeyeceği vurgulandı.
Kurula göre, bu alandaki denetim ve tahsil sorumluluğu Sosyal Güvenlik Kurumu’na ait. Kesintiyi yapan ancak SGK’ya aktarmayan şirket yöneticilerinin de kuruma karşı sorumlu olduğu belirtildi.
Makbuz sigortalılık için delil sayılabilecek
Kararda öne çıkan en önemli noktalardan biri de prim kesintisi makbuzunun sigortalılık tespiti açısından delil niteliği taşıması oldu. Yargıtay, ürün bedelinden prim kesintisi yapılmasının, kişinin sosyal güvenlik sistemine dahil olma iradesini gösterdiği değerlendirmesinde bulundu.
Bu nedenle primin SGK kayıtlarında görünmemesinin, tek başına sigortalılık başlangıcının tespitine engel oluşturmayacağı ifade edildi.
Kimler bu karardan yararlanabilir?
Karar, 8 Eylül 1999 ve öncesinde tarım ürünü satışı sırasında adına prim kesintisi yapılan vatandaşlar açısından önem taşıyor. Özellikle elinde kesinti makbuzu, ürün satış belgesi ya da benzer nitelikte kayıt bulunan çiftçiler, sigorta başlangıçlarının geriye çekilmesi için hukuki yola başvurabilecek.
Bu süreç, sigorta başlangıcı geç sayıldığı için EYT kapsamı dışında kalan ya da emeklilikte yaş şartına takılan tarım emekçileri açısından kritik bir fırsat olarak değerlendiriliyor.
Yüz binlerce kişiye emeklilik umudu
Sosyal güvenlik uzmanlarına göre kararın yaygın şekilde uygulanması halinde, 1999 öncesinde ürün bedelinden prim kesintisi yapılan çok sayıda çiftçi için EYT kapsamında emeklilik yolu açılabilir.
Ancak bu durum otomatik emeklilik anlamına gelmiyor. Hak sahiplerinin ellerindeki belgelerle başvuru yapması, gerektiğinde dava açması ve sigorta başlangıcının mahkeme kararıyla tespit edilmesi gerekiyor.
SGK uygulaması yargı kararıyla tartışmaya açıldı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun kararı, SGK kayıtlarında görünmeyen ancak ürün bedelinden kesinti yapıldığı belgelenebilen primler için yeni bir değerlendirme kapısı araladı.
Bu kararın ardından 1999 öncesi tarım ürünü satışı yapan ve prim kesintisi makbuzu bulunan çiftçilerin, emeklilik hakları açısından durumlarını yeniden inceletmeleri bekleniyor.
